27 мая (чацвер) 2021 года ў 17.00 у Рэспубліканскай мастацкай галерэі “Палац мастацтва” адбылося адкрыццё рэспубліканскага фестывалю мастацкай фатаграфіі “МОСТ-21”. Куратары праекта – мастак, фатограф, сябра секцыі графічнага дызайна Беларускага саюза мастакоў ГАННА МЕЛЬНІКАВА, фатограф ВІКТАР СЯНЬКОЎ, мастацтвазнаўца КАЦЯРЫНА ІЗАФАТАВА.
Мастацкая фатаграфія ў сучаснай беларускай арт-прасторы ўжо даўно займае актыўныя пазіцыі і ўвага да яе як з боку прафесійнай супольнасці, так і з боку шырокага гледача працягвае нарастаць. Ідучы поруч з прагрэсам і адчуваючы “сейсмічныя змены” ў мове мастацтва, фота-арт сёння выступае ледзь ці не найбольш актуальным медыя. Феномен беларускай школы складаецца і ў тым, што, нягледзячы на адсутнасць паўнавартаснай інстытуалізацыі, яе майстры канчаткова замацавалі за фатаграфіяй статус “вялікага мастацтва”, прычым далёка за межамі сваёй краіны.
У гэтым кантэксце арганізацыя фестывалю мастацкай фатаграфіі “MOCT-21” – гэта адзін з самых дзейсных прафесійных інструментаў, які стварае магчымасці і ў сэнсе надання імпульсу творчым пошукам, і ў сэнсе нараджэння новых аўтараў, і выяўлення сучасных тэндэнцый, і ў сэнсе змены галерэйнай і музейнай прасторы.
У праграме фестывалю асноўная выстава прадстаўляе творчасць прафесійных майстроў фатаграфіі (па значнасці аўтараў гэта экспазіцыя – сапраўдны “музей сучаснай беларускай фатаграфіі”), экспазіцыю маладых (работы фотамастакоў, якія толькі пачынаюць сваю творчую кар’еру), а таксама два персанальныя праекты Уладзіміра Суцягіна (галерэя Леаніда Шчамялёва) і Ганны Мельнікавай (галерэя DK).
Фестываль па сваёй ідэі не быў абмежаваны ні тэматычнымі, ні храналагічнымі рамкамі, мастакі маглі выбраць любое тэхнічнае выкананне. Як вынік, экспазіцыя ўяўляе светлапіс і ў яго гістарычным развіцці, і ва ўсёй разнастайнасці жанраў, відаў, тэхнік, стылістычных напрамкаў і эксперыментаў. Тут і старанна выбудаваны кадр і маментальны здымак, буйнамаштабныя адлюстраванні і сярэдні фармат, партрэтная здымка і пейзажы, выкарыстанне лічбавых тэхналогій і любоў да старых, аналагавых спосабаў здымкі, лічбавы або ручны друк з прымяненнем складаных тэхнік, а таксама “досвед займальнай хіміі” – фатаграфіі, выкананыя ў розных тэхніках: фотаграме, гуміарабіку і цыянатыпіі, амбратыпіі, літ-друку.
Віртуозна карыстаючыся рознымі прыёмамі і тэхнікамі, якія валодаюць сапраўды жывапіснымі эфектамі, аўтары набліжаюць фатаграфію да графічнай тэхнікі і ў цэлым да “мастацтва, заснаванага на фатаграфіі”, што надае ўбачанаму асаблівую чароўнасць.
Нягледзячы на незададзенасць тэмы творчасць многіх прадстаўленых аўтараў аб’ядноўвае асаблівы жанр – “падарожжа ў часе і прасторы”.
Інтэрпрэтуючы рэальнасць, адны літаральна спыняюць час, здзяйсняюць падарожжа ў мінулае, каб больш востра ўсведамляць сапраўднае, ініцыіруюць перажыванне экзістэнцыяльнага досведу (Ігар Саўчанка, Сяргей Кажамякін, Юрый Тарэеў, Уладзімір Парфянок); другія спакушаюць гледача марай пра падарожжа ў іншыя гарады, прапаноўваючы разглядаць іх не з параднага фасада, а пад нечаканым вуглом, знаходзячы ў інтымных праявах і нязначных дэталях іх утоеныя лікі (Марына Бацюкова); трэція прапануюць дакрануцца да дэкадансна прыгожай, быццам містыфікаванай рэальнасці, магія і загадкавасць якой шмат у чым тлумачыцца спецыфічнай алхімічнай аўтарскай тэхнікай (Ганна Мельнікава); чацвёртыя прымушаюць задумацца аб значнасці і складанасці руін і разбурэнняў для пабудовы новага жыцця (Валерый Вядрэнка).
Тут ёсць месца і настальгічным падарожжам углыб сябе і асабістым “малым гісторыям”: прафанным аб’ектам і прадметам, артэфактам асабістай гісторыі (Вадзім Качан), засушаным галінкам і кветачкам, “злепкам прыроды”, дзе плоць, ператвараючыся ў тлен, прымушае падумаць пра нешта больш складанае і сутнаснае (Наталля Коўш), фрагментам паверхняў – загадкавым пісьмёнам аб’ектыўнага свету, убачанага быццам праз павелічальнае шкло (Віктар Сянькоў).
Задаючыся пытаннем пра сутнасць і сілу часу, аўтары ў сваіх працах аднолькава валодаюць амаль гіпнатычным уздзеяннем, наладжваюць на медытатыўнае, павольнае сузіранне-апусканне-сыход ад марнасці навакольнага свету, у туман, дзе паступова “выяўляюцца сляды”, якія выслізгваюць, сцёртыя знакі, а ў штодзённасці выяўляецца раней нябачнае, універсальнае, што і робіць фатаграфію не рэалістычнай, а праўдзівай.
Спадзяемся, фармат фестывалю застанецца нязменным з году ў год, дазваляючы паказаць яркіх, самабытных, абсалютна непадобных адзін на аднаго аўтараў, усю разнастайнасць тэхнік, жанраў і стылістычных кірункаў у сучасным фотамастацтве. Бо немагчыма ўявіць навакольны свет без фатаграфіі, якая дапамагае нам лепш зразумець свой час, свае памкненні, захаваць нешта выразнае, каб яно не знікла назаўжды.
Кацярына Ізафатава, мастацтвазнаўца
